كاربرد عوامل ميكروبي در كنترل حشرات و بيماريها

 

عوامل كنترل بيولوژيكي پتانسيل بالايي در كنترل حشرات به ويژه حشرات راسته هاي بالپولكداران[1] و جوربالان[2] دارند. البته توليد انبوه، فرمولاسيون و كاربرد اين عوامل هنوز با محدوديتهايي رو به روست و موفقيت كنترل بيولوژيكي نيز در گرو رفع همين محدوديت هاست. به ويژه كه اين فرآورده ها در كشورهاي توسعه يافته با فناوري هاي نوين و تجهيزات پيچيده و شرايط كشت استريل توليد مي شوند در حالي كه اين روشهاي توليد براي كشورهاي در حال توسعه مناسب نيست و اين كشورها به روشهايي ارزان و در دسترس نياز دارند.

مهمترين فرآورده هاي بيولوژيكي كنترل كننده آفات ميكروارگانيسم ها هستند. حشرات نيز مانند ساير ارگانيسم هاي زنده به بيماري مبتلا مي شوند و ابتلاي به بيماري يكي از عوامل مهم مرگ و مير در شرايط طبيعي است. بيمارگرهاي ميكروبي[3] حشرات شامل ويروسها، باكتريها، قارچها، نماتدها و پروتوزوآها مي باشند. استفاده از ميكروارگانيسم ها شامل جداسازي و كشت در محيط كشتهاي آزمايشگاهي و سپس توليد مايه[4] در مقياس وسيع براي استفاده در زمان و مكان مناسب در گلخانه و يا مزرعه است. البته اين تكنيك براي ميكروارگانيسم هايي مناسب است كه به راحتي در محيط كشت رشد مي كنند و همچنين امكان تحريك آنها به توليد اسپور و يا ساير اندام هاي مقاوم براي انبارداري و كاربرد وجود دارد. بسياري از قارچها و باكتريها با اين روش سازگارند ولي ويروسها محدوديتهايي دارند و بايد حتماً در اندام هاي زنده تكثير شوند.

در كنترل بيولوژيكي بيماريهاي گياهي روشهاي گوناگوني براي كاهش خسارت عوامل بيماريزا وجود دارد. در برخي روشها، آنتاگونيستها به اكوسيستم زراعي افزوده مي شوند ولي در ديگر موارد محيط به گونه اي اصلاح مي شود كه براي فعاليت آنتاگونيست مناسب شود. بيشترين و مؤثرترين روش معمول در كنترل بيولوژيكي كاهش دادن جمعيت بيمارگرهاي خاكزي براي توقف و كنترل بيماري هاي اوليه است، كه البته اين تعريف كاربرد گياهان مقاوم را نيز شامل مي شود. كنترل بيماريهاي گياهي از دهة 1980 ميلادي توسعه بيشتري پيدا كرد. در برخي موارد اين روشها به دليل ناكارآمدي ساير تكنيكهاي مديريت بيماري به كار مي روند ولي در موارد ديگر چون داراي كمترين اثرات تخريبي نسبت به روشهاي فيزيكي و شيميايي هستند، كاربرد دارند. بيماريهاي ريشه، ساقه، اندامهاي هوايي گياهان، گلها و ميوه ها در اثر بيمارگرهاي گسترده اي ايجاد مي شوند. به دليل همين تنوع، گونه هاي آنتاگونيست اين بيمارگرها و مكانيسم عمل آنها در كنترل بيماري بسيار متنوع و گسترده است. براي كنترل هر يك از انواع بيماريهاي ريشه، ساقه و اندامهاي هوايي، عوامل بيولوژيكي مختلفي مورد بررسي قرار گرفته و برخي از آنها به صورت تجاري توليد و مصرف مي شوند. مطالعات گسترده مؤيد اين مطلب است كه كنترل بيولوژيكي بيماريهاي ريشه به ويژه پوسيدگي طوقه و ريشه با يك يا چند عامل آنتاگونيستي در محيطهاي گلخانه مؤثر است و مي توان مديريت مناسبي را در يك گلخانه با توجه به ميزبان، بيماريهاي موجود و آنتاگونيستهاي مؤثر، طراحي و اجرا كرد. امروزه افق جديدي در كنترل بيولوژيكي آفات و بيماريها در گلخانه ها گشوده شده است.