تاكنون گونه هاي زيادي از نماتدهاي پارازيت حشرات[1] شناسايي شده اند، اما توليد تجاري آنها به عنوان آفتكش بيولوژيكي در سالهاي اخير ممكن شده است. اين نماتدها مي توانند به صورت فعال گونه هاي وسيعي از حشرات را رديابي و آلوده كنند و از بين ببرند. نماتدهاي پارازيت حشرات به خانواده هاي Steinernematidae و Heterorhabditidae تعلق دارند. اين نماتدها به دليل داشتن دامنه ميزباني گسترده، رديابي فعال ميزبان و ايمني براي ساير ارگانيسم هاي زنده عوامل بسيار خوبي هستند و امروزه در مقايسه با ساير عوامل زنده، پس از Bt، بيشترين سهم را در صنعت توليد آفتكش بيولوژيكي دارند. فناوري توليد، فرمولاسيون، بسته بندي و نگهداري نماتدها در 15 سال اخير بسيار پيشرفت كرده است. مهمترين پيشرفت در اين زمينه كاهش هزينه هاي توليد است. در سال 1991 استفاده از نماتدها در مقايسه با حشره كشهاي شيميايي بين 10 تا 60 درصد گران تر بود ولي امروزه روشها بسيار كم هزينه شده است. نماتدهاي پارازيت حشرات با بيشتر آفتكشها سازگارند و در خاك به خوبي آفت را كنترل مي كنند و در مواردي حتي از آفتكشهاي شيميايي بهتر عمل مي كنند، ولي براي استفاده روي اندامهاي هوايي مناسب نيستند زيرا به خشكي و پرتوهاي فرابنفش حساسند. اگرچه مطالعات وسيعي انجام شده و در آينده نزديك تركيباتي به نماتدها افزوده مي شود تا در برابر خشكي و پرتوهاي فرابنفش مقاوم باشند و بتوان براي كنترل آفات اندامهاي هوايي به صورت محلول پاشي از آنها استفاده كرد. در حال حاضر 9 گونه نماتد به صورت تجاري با نامهاي مختلف تجاري و فرمولاسيون هاي متفاوت عليه طيف وسيعي از حشرات و نرم تنان (حلزونها و رابها) استفاده مي شوند:

  

Heterorhabditis bacteriophora

H. megidis

Phasmarhabditis hermaphrodita

Steinernema carpocapsae

S. feltiae

S. glaseri

S. riobrave

S. kraussei

S. scapterisci

 

  برخي از فرآورده هاي ثبت شده:

 

عامل   كنترل كننده  بيولوژيکي ( نام عمومي ):  Steinernema carpocapsae

نام علمي : .Steinernema carpocapsae نام قبلي:  .Neoaplectana carpocapsae

منبع (تاريخچه) : مبدا اين گونه اروپاست ولي اكنون در تمام دنيا پراكنده شده است.

آفا ت هدف  : براي كنترل حشرات خاكزي مانند سرخرطومي ها، شپشه ها، كرم برگخوار كارادرينا، كرمهاي ساقه خوار، كرمهاي طوقه بر گونه هاي Agrotis spp. ، Gryllotalpa gryllotalpa و ساير آفات مصرف مي شود. جدايه T-14 براي كنترل موريانه ها توصيه مي شود.

محصولات  هدف : سبزيها و گياهان زينتي در گلخانه ها و مزارع، توت فرنگي و انگورفرنگي و چمنها.

فعاليت بيولوژيكي : نماتد پارازيت حشرات.

فرمولاسيون  : گرانول حاوي سن سوم لاروي نماتد.

نام تجاري  : با نامهاي متعدد تجاري عرضه مي شود مانند Exhibit SC-WDG (Syngenta Bioline)،

(MycoTech)و .Nematac C (Becker Underwood)  

روش استفاده  : بايد گرانول در آب پخش شود و به نسبت 107* 1  نماتد براي هر 20 متر مربع با آبياري به سطح خاك افزوده شود.

شرايط انبارداري : بايد در جاي خنك و دور از تابش مستقيم آفتاب نگهداري شود. نبايد منجمد شود و در دماي بالاتر از 35 درجه سانتيگراد نگهداري شود. 

زمان  نگهداري  : فرمولاسيون گرانول در دماي اتاق به مدت 60 روز و در دماي 5 درجه سانتيگراد به مدت 125 تا 180 روز ماندگاري دارد.

 

عامل   كنترل كننده  بيولوژيکي ( نام عمومي ):  Steinernema glaseri

نام علمي : Steinernema glaseri؛ جدايه B-326. ساير نامها: نماتد پارازيت حشرات خانواده  .[2]Scarabaeidae

منبع (تاريخچه) : ازخاك در منطقه نيوجرسي آمريكا جدا شده است.

آفا ت هدف  : براي كنترل حشرات خانواده  Scarabaeidaeتوصيه مي شود.

محصولات  هدف : چمنها.

فعاليت بيولوژيكي : نماتد پارازيت حشرات خانواده  .Scarabaeidae

فرمولاسيون  : به صورت ژل پليمر حاوي سن سوم لاروي نماتد.

نام تجاري  : .Steinernema glaseri (Praxis),(Greenfire),(Intrachem),(Integrated Pest Management)

روش استفاده  : زماني كه دما بين 15 تا 35 درجه سانتيگراد است، به نسبت 109* 5/2  نماتد در هكتار به خاك مرطوب افزوده مي شود. در دماي بين 25 تا 35 درجه سانتيگراد بهترين نتيجه براي كنترل آفات به دست مي آيد. از سيستم هاي استاندارد آبياري و يا سيستم هاي معمولي محلول پاشي با فشار تا kPa 2068 با نازل سايز µm 50 و يا بزرگتر مي توان استفاده كرد. براي جلوگيري از ته نشين شدن بايد هم زده شود. براي هر 20 متر مربع هنگام آبياري به سطح خاك افزوده شود.

شرايط انبارداري : براي نگهداري كوتاه مدت در دماي اتاق و براي نگهداري بلند مدت در يخچال نگهداري شود. نبايد منجمد شود و در دماي بالاتر از 37 درجه سانتيگراد نگهداري شود. 

زمان  نگهداري  : فرآورده در دماي اتاق به مدت 3 ماه و در يخچال به مدت 12 ماه ماندگاري دارد.

 

عامل   كنترل كننده  بيولوژيکي ( نام عمومي ):  Phasmarhabditis hermaphrodita

نام علمي : .Phasmarhabditis hermaphrodita ساير نامها : نماتد پارازيت حلزونها[3].

منبع (تاريخچه) : مبدا اين گونه اروپاي مركزي است ولي اكنون در تمام دنيا پراكنده شده است.

آفا ت هدف  : براي كنترل حلزونها بسيار مؤثر است.

محصولات  هدف : سبزيها و گياهان زينتي در گلخانه ها و مزارع.

فعاليت بيولوژيكي : نماتد پارازيت حلزونها.

فرمولاسيون  : سن سوم لاروي نماتد همراه با يك حامل مرطوب بي اثر.

نام تجاري  : با نامهاي متعدد تجاري عرضه مي شود مانند Phasmarhabditis-System (Biobest) ، Biolug(Andermatt)، .Nemaslug (BCP)

روش استفاده  : براي محصولاتي كه در مرحله جوانه زني يا بلافاصله پس از كاشت آلوده مي شوند بايد 4 روز پيش از كاشت يا نشاكاري به خاك افزوده شود. در مورد محصولاتي كه ديرتر آلوده مي شوند مانند سيب زميني، بايد 6 تا 7 هفته پيش از برداشت يا در مرحله اي كه در برابر خسارت حلزونها بسيار حساس است مصرف شود. فرآورده بايد به نسبت 105* 3  نماتد در متر مربع هنگامي كه دماي خاك بين 5 تا 25 درجه سانتيگراد است، به خاك مرطوب و يا كمپوست افزوده شود. براي محصولات حساس مصرف فرآورده در دو نوبت توصيه مي شود. پس از رقيق كردن فرآورده تا 4 ساعت قابل مصرف است و براي جلوگيري از ته نشين شدن بايد هم زده شود. براي كنترل بهتر هنگام عصر به خاك افزوده شود. نبايد در نزديكي نهرها و بركه ها استفاده شود، چون موجب كاهش جمعيت حلزونهاي مفيد مي شود.

شرايط انبارداري : در جاي خنك و تاريك به مدت 2 روز قابل نگهداري است. براي نگهداري طولاني تر بايد در يخچال در دماي 5 درجه سانتيگرادنگهداري شود. دور از تابش مستقيم آفتاب نگهداري شود. نبايد منجمد شود و در دماي بالاتر از 35 درجه سانتيگراد نگهداري گردد. 

زمان  نگهداري  : نماتدها مدت كوتاهي فعال باقي مي مانند.

مكانيسم عمل نماتدها : هر دو جنس Steinernema و Heterorhabditis تا رسيدن به بلوغ 4 مرحله لاروي دارند كه تنها در سن سوم لاروي مي توانند خارج از بدن حشره زنده بمانند و از حشره اي به حشره ديگر منتقل شوند. اين نماتدها مي توانند به صورت فعال گونه هاي وسيعي از حشرات را رديابي و آلوده كنند و از بين ببرند. مرگ حشرات در اثر آلودگي نماتدها به دليل باكتريهاي همزيست با آنهاست كه با وارد شدن نماتد به بدن حشره، باكتري نيز در همولنف حشره آزاد مي شود. نماتدها از طريق منافذ طبيعي حشرات مانند دهان، منافذ تنفسي، مخرج  و در برخي موارد به طور مستقيم از راه كوتيكول وارد مي شوند. باكتريها معمولاً 72 ساعت پس از ورود به بدن حشره موجب مرگ حشره مي شوند. رابطه همزيستي بين نماتد و باكتري نسبتاً پيچيده است، نماتد به عنوان ناقل باكتري عمل مي كند و پس از ورود به بدن حشره نيز نماتد موادي را ترشح مي كند كه موجب توقف سيستم ايمني و سيستم عصبي حشره مي شود و شرايط لازم را براي توسعه كلني هاي باكتري فراهم مي كند. به روش همزيستي، باكتري نيز با انهدام همولنف و فراهم كردن مواد غذايي مناسب و مورد علاقه نماتد شرايط را براي رشد نماتد مهيا مي كند. همچنين با توليد مواد آنتي بيوتيك از رشد ساير ميكروارگانيسم ها كه شرايط را براي رشد نماتد نامساعد مي كنند جلوگيري مي كند. در برخي موارد نماتدهاي افزوده شده به خاك، در محيط مستقر مي شوند و نسل بعدي نماتد ها نيز كنترل آفات مورد نظر را ادامه مي دهند.

[1] Insect-parasitic nematodes

[2] White grub parasitic nematode

[3] Mollusc parasitic nematode