menta

جلسه يازدهم

مطالعه حشرات ( نا جوربالان – شته‌ها)

مقدمه :

در جلسه گذشته در مورد حشرات راسته هوموپترا ( SpellEHomoptera) و زير راسته زنجره‌ها و زنجرك‌ها صحبت كرديم، در اين جلسه به بحث در مورد زير راسته( SpellESternorrhyncha) مىپردازيم.

( SpellESternorrhyncha)

زير راسته ( SpellESternorrhyncha) در برگيرنده تعدادي از مهم ‌ ترين آفات گياهان زينتي است. اين زير راسته شامل پسيل ‌ ها، شَته ها، شپشَک ‌ ها و مگس های سف ي د و سفيدبالک ‌ ها (white flies) مىباشد. تعداد زيادي از اين حشرات با زندگي انگلي خود بر روي گياهان ديگر، تغيير شکل پيدا کرده بطور ي که از نظر ويژگىهاي ساختماني شباهت چنداني به حشرات ندارند.

اين حشرات قسمت اعظم زندگي خود را به صورت ثابت و ساکن بر روي گياهان سپريمىکنند. تمام زير مجموعه ‌ هاي اين راسته گياهخوار بوده و شامل تعداد زيادي از مهم ترين آفات گياهان زينتيمىباشند.

* شته ها (Aphids)

اولين گروه اين راسته شته ‌ ها مىباشند که تحت عنوان بالا خانواده آفىدوييده ( SpellEAphidoidea) طبقه ‌ بنديمىشوند. شته ها موجوداتي کوچک با ابعاد تا ميلىمتر، داراي ظاهرى گلابى شکل، بدني بسيار نرم، قطعات دهاني از نوع زنَنده مَکنده بوده و از شيره گياهان تغذيه مىکنند. از ديگر ويژگىهاي ساختماني اين گروه از حشرات مىتوان به عضوى به نام ( SpellECurnicule) که در سطح پشتى پنجمين حلقه شکم قرار دارد نام برد. دامنه ميزبانى اين حشرات بسيار گسترده بوده و شته‌ها تقريباً روى تمام گياهان در جمعيت ‌ هاي بسيار بالا ديده مىشوند و از شيره گياهان تغذيه مىکنند. شته‌ها يکي از آفات بزرگ گياهان زينتي هستند. تغذيه شته‌ها از شيره گياهان علاوه بر اينکه باعث ضعف گياه مىشود، همچنين باعث پيچيده شدن برگ‌ها، بد شکل شدن برگ‌ها و ترشح عَسَلک (شيره گياهى) مىشود.

شته‌ها پس از مکيدن شيره گياهان مقدار زيادى عَسَلک دفع مىکنند اين ترشحات دفع شده روى سطوح پائيني برگ‌ها و سرشاخه ‌ ها ريخته و باعث مىشود که مقدار زيادى گرد و خاك روى سطح گياهان جذب شود که از عمل فتوسنتز نيز در گياهان جلوگيريمىکند. همچنين تغذيه آن‌ها باعث انتقال بيماري هاي ويروسي در گياهان مختلف مىشود.

اغلب در طبيعتشته‌ها با جمعيت ‌ هاى بالا بر روي گياهان مشاهده مىشوند. جمعيتشته‌ها در برگيرنده مراحل مختلف سني آن ها مىباشد. پوره ‌ هايمختلف سني و همچنين حشرات کامل شته‌ها بر روي گياهان، در حال تغذيه از شيره گياهى مشاهده مىشوند.

وظيفه کورنيکول چيست؟

کورنيکول ها وظيفه ترشح ماده اى را به نام فرومون را دارد. فرومون به عنوان يک ماده جلب جنسى عمل كرده و هنگامى که دشمنان طبيعيمثل بالتوري ‌ها از خانواده ( SpellEChrysopidae) وارد جمعيتشته‌ها مىشوند نيز به عنوان يک ماده هشدار دهنده باعث پراکنده شدن شته‌ها از روي ساقه ‌ هاي برگ‌هاي آلوده مىشود .

کورنيکول ها وظيفه ترشح ماده اى را به نام فرومون را دارد. فرومون به عنوان يک ماده جلب جنسى عمل كرده و هنگامى که دشمنان طبيعيمثل بالتوري ‌ها از خانواده ( SpellEChrysopidae) وارد جمعيتشته‌ها مىشوند نيز به عنوان يک ماده هشدار دهنده باعث پراکنده شدن شته‌ها از روي ساقه ‌ هاي برگ‌هاي آلوده مىشود .

- SpellE Aphididae

- SpellE Eriosmatidae

- SpellEPhylloxeridae

- SpellEAdelyidae

خانواده آفيديده ( SpellEAphididae)

خانواده ( SpellEAphididae) از مهم‌ ترين و بزرگ ‌ ترين خانواده شته‌ها است که تعداد گونه ‌ هاي بسيار زيادي دارد. اين حشرات از انواع گياهان مختلف تغذيه مىكنند و يکي از عوامل مهم بيماري هاي ويروسي گياهان مىباشد.

راه تشخيص اين شته‌ها از کورنيکول نسبتاً بزرگ و رشد کرده آن‌ها مىباشد. ترشح مقدار کم موم و يا نبود ترشح در بعضي گونه ‌ ها و همچنين قطعات دهاني فعال در جنس نر و ماده راه ديگر تش خيص آن‌هاست.

البته گونه هاي بالدار اين حشره به راحتي از طريق رگ بندي بال از بقيه شته‌ها تشخيص داده مىشوند. به اين نحو که رگ مياني (Media) در شته‌هاي خانواده آفيديده منشعب است، در حالي که در بقيه شته‌ها رگ ميانيمعمولي است.

سيکل زندگي شته‌هاي خانواده ( SpellEAphididae) نسبتاً پيچيده است و شامل نسل هاي بکرزا و دوجنسي هستند. زمستان گذراني بصورت تخم دارند و در بهار تخم ‌ ها تفريغ مىشوند و پوره هايي که از آن خارج مىشوند بر روي گياهان ميزبان چندين نسل را بصورت بکرزا يا پارتنوژنتيک ( SpellEParthenogenetic)  توليد مثل مىکنند.

نهايتاً افراد بالدار در جمعيتشته‌ها ظاهر و بر روي گياهان زينتي و سبزيجات مهاجرت مىکنند، اين حشرات بر روي گياهان زينتي بصورت بکرزا و پارتنوژنتيک توليد مثل مىکنند. اين حشرات در اواخر فصل مجدداً بر رويميزبان ‌ هاي اوليه خود بازگشته و بوسيله توليد مثل ادامه حيات مىدهند. و نهايتاً نسلي به نام نسل جنسي ظاهر شده که اين نسل شامل افراد نر و ماده است.

شته‌هاي نر و ماده پس از جفت ‌ گيريما د ه ها تخم ‌ هايشان را بر روي سر شاخه گياهان قرار مىدهند. به دليل اينکه اين حشرات از توانايي فوق ‌ العاده زيادي براي افزايش جمعيت برخوردارند شته‌ها را حشراتي بکرزا مىنامند. در مدت زمان بسيار کوتاهي جمعيت بسيار زيادي را بر روي برگ‌ها، گل ها و شاخه هاي گياهان ايجاد مىکنند. زمستان گذراني شته‌ها به صورت تخم است در حاليکه در شرايط گلخانه ‌ اى که شرايط در طول سال مناسب است مىتوانند نسل هايمتوالي ايجاد کنند.

گاهي اوقات روي بعضي از گياهان گال مشاهده مىشود، آيا اين شته‌ها مسبب گال هستند؟

در جلسه آينده مفصل توضيح خواهيم داد كه، شته‌هاي خانواده ( SpellEAphididae) عموماً گال توليد نمىکنند.

جلسه دوازدهم

مطالعه حشرات ( نا جوربالان – شته‌ها)

مقدمه :

در اين جلسه ادامه بحث شته‌ها را دنبال مي ‌ کنيم .

* خانواده آفي‌ديده ( Aphididae)

شته‌هاي خانواده ( Aphididae) مهم ترين آفات گياهان زينتي را در برمي گيرند که تعدادي از  آن‌ها عبارتند از:

- Myzus persicae

- Aphis gossypii

- Aphis craccivora

- Macrosiphum rosae

- Macrosiphum euphorbiae

- Macrosiphuniella sanborni

و تعداد زيادي از گونه ها که بر روي گياهان زينتي جزء آفات بسيار مهم محسوب مي ‌ شوند.

اين شته‌ها در شرايط گلخانه اي توان ايي ايجاد حدود تا نسل را در طول سال دارند، طرز تکثير آن‌ها در شرايط گلخانه اي بصورت بکرزايي است. يعني در طول سال به روش پارتنوژنتيک ( Parthenogenetic) توليد مثل مي‌ کنند.

اشاره شد که شته‌ها بصورت تخم زمستان گذراني مي کنند . اما اين مربوط به شرايط طبيعي است و در شرايط گلخانه ‌ اي قادر هستند در طول سال ، نسل ‌ هاي متوالي ايجاد کنند.

شته‌ها رابطه تنگاتنگي با مورچه ‌ ها دارند، در واقع شته‌ها حکم گاو شيرده را براي مورچه ‌ ها دارند. هر جا که شته‌ها وجود داشته باشند مقدار زيادي مورچه نيز وجود دارد. مورچه ها ، شته‌ها را از گياهان به محل هاي مناسب منتقل مي کن ن د تا از اين طريق شته‌ها، توليد مقادير بيشتري ع َ س َ لک کن ن د و مورچه ها از عسلک شته‌ها تغذي ه مي کنند.

گونه هايي از شته‌ها   داراي نام ‌ هاي خاص ي هستند. مانند شته اقاقيا و شته رز، اما به اين معنا نيست که شته‌ها با اين نام ‌ ها شناخته مي ‌ شوند ي ا فقط بر روي آن گياه خاص فعاليت مي ‌ کنند. بلكه شته‌ها، داراي دامنه‌ي ميزباني نسبتاً وسيعي هستند ، که به تعدادي از آن‌ها اشاره شد.

شته‌هاي خانواده ( Aphididae) به صورت آزاد بر روي تمام گياهان فعاليت مي ‌ کنند.

بطور کلي ايجا د گال در شته‌هاي خانواده ( Aphididae) ديده نمي ‌ شود. اين شته‌ها به صورت آزاد بر روي گياهان فعاليت مي ‌ کنند ، به همين جهت در معرض خطر حمله دشمنان طبيعي بي ‌ شماري قرار دارند مانند لارو  و حشرات کامل کفش ‌ دوزک ‌ ها، لارو بالتوري ‌ ها، زنبورهاي پاراز ي توئيد، خانواده ( Braconidae) و زير خانواده ( Aphidiinae) .

سئوال ديگر اينست که:

آيا رابطه بين مورچه ها   و شته‌ها يکطرفه است يا شته‌ها نيز سود مي ‌ برند؟

رابطه آن‌ها کاملاً دو طرفه است، در واقع مورچه شته‌ها را در روي گياهان منتقل مي کنند و به اين طريق باعث پ َ راکنش آن‌ها مي شود و آن‌ها را در محل ‌ هاي مناسب تري قرار مي ‌ دهد. شته‌ وقتي در محل مناسب ‌تري قرار گيرد توليد عسلک بيشتري خواهد کرد و لذا به اين طريق مورچه ‌ ها هم از اين فعل و انفعال دو طرفه بهره ‌ مند مي شوند.

مورچه ها همچنين در روند فعاليت دشمنان طبيعي شته‌ها ايجاد اخ ت لال مي کنند و باعث دور شدن کفش ‌ دوزک ها و زنبورهاي پاراز يتوئيد، از اطراف شته‌ها مي شوند، لذا فعاليت مورچه ‌ ها بر روي گياهان مفيد ارزيابي نمي شود.

دومين خانواده از شته‌ها، خانواده ( Eriosomatidae) است که به آن‌ها شته‌هاي گال زا يا(Gall-making aphids) يا شته‌هاي مومي (Woolly aphids) گفته مي شود. تشخيص اين شته‌ها از شته‌هاي خانواده ( Aphididae) به اين ترتيب است که کورن ي کول ‌ در اين شته‌ها رشد چنداني نکرده است و گاهي کورن ي کول وجود ندارد . بعلاوه افراد جنسي فاقد قطعات دهاني فعال هستند . يک ويژگي رفتاري بسيار مهم در اين گونه از شته‌ها اين مي ‌ باشد که افراد جنسي اين شته‌ها فقط يک تخم   توليد مي ‌ کنند . در حاليکه در شته‌هاي خانواده ( Aphididae) اين محدوديت در تخم ‌ گذاري وجود ندارد و افراد جنسي آن‌ها ‌ توان ايي توليد تعداد زيادي تخم   را دارند.

افراد بالدار اين دو خانواده از هم براحتي قابل تفکيک مي ‌ باشند.

در خانواده ( Eriosomatidae) رگ مديا فاقد انشعاب است و اين شته‌ها همه دو ميزبانه هستند و بر روي ميزبان اول اغلب توليد گال مشاهده مي‌شود.

گا ل بر اثر فعاليت شته و تغذيه شته بر روي برگ و ساير قسمت ‌ هاي گياه ايجاد مي شود. گال ايجاد شده روي گياه يک محيط کوچک يا يک ميکروکليما را ايجاد مي ‌کند و در داخ ل اين محيط کوچک شته‌ها فعاليت مي کنند. مبارزه با شته‌هايي که توليد گال مي کنند عموماً سخت ‌ تر است . زيرا بسياري از سم ‌ها تاثير زيادي بر آن‌ها ندارند مگر اينکه سم ‌ها سيستميک باشند، يا اينکه از سم ‌هاي نفوذي که قادر به وارد شدن به شيره گياهي هستند، استفاده شود.

تعداد ي از گونه ‌ هاي اين خانواده داراي اهميت زياد ي مي باشند مانند ( Tetranura ulmi) که در روي نارون و در محيط شهري ديده مي‌ شود و ايجاد گال مي‌ کند. گونه هاي ديگري از جنس ( Pemphigus) مانند ( Pemphigus bursarius) بر روي صنوبر ، گال هايي به شکل ‌ هاي مختلف مثل گال کوزه مانند درست مي ‌ کنند.

( Pemphigus prociphilus )   حشره ‌ اي است که روي درخت زبان گنجشک و ا َ فرا توليد گال مي ‌ کند.

خانواده ( Adeligidae)

اين شته‌ها عموماً روي سوزني برگ ‌ ها فعاليت مي ‌ کنند ، مانند درخت کاج، اين شته‌ها نيز مثل دو خانواده قبلي داراي دو ميزبان هستند ولي هر دو ميزبان آن‌ها از سوزني برگ ‌ ها مي باش ن د و ممکن است بر روي ميزبان اول توليد گال نمايند.

از نظر ويژگي ‌ هاي شناسايي ، اين شته‌ها داراي شاخک هاي سه بندي مي ‌ باشند و به اين طريق آن‌ها مورد شناسايي قرار مي‌گيرند.

خانواده ( Phylloxeridae)

خانواده ديگر، خانواده ( Phylloxeridae) است . اين خانواده براي ايران جز ء آفات قرنطينه ‌ اي محسوب مي ‌ شود. در ايران هيچ ‌ گونه از اين آفات شناسايي نشده است ولي در کشورهاي آمريکايي و اروپايي جزء آفات بسيار مهم برخي از گياهان مي‌باشند . مخصوصاً گونه ‌ اي که روي مو فعاليت مي ‌ کند و نام آن ( Dactulospharia Vitifoliae) مي ‌ باشد که از مهم ‌ ترين آفات گياهي در كشورهاي اروپايي و آمريكايي به شمار مي ‌ روند.

مبحث شته‌ها را با تاکيد بر اين نکته که شته‌ها علاوه بر خسارت مستقيم، ناقلان مهم بسياري از بيماري ‌ها مانند بيماري ‌ هاي ويروسي هستند خاتمه مي دهيم. علاوه بر شته‌ها، زنجرک ها نيز در نقل و انتقال عوامل ويروسي فوق ا لعا ده مهم هستند .

نوع ديگري از حشرات راسته هم ي پترا، يسيل ‌ ها هستند. يسيل ‌ ها مت ع لق به خانواده ( Psyllidae) در ا ي ن حشرات شاخک ‌ها بلند و نَخوَش است و شباهت زيادي به يک زنجره كوچك دارند و با كمك شاخک ‌ هاي نخي و بلند از زنجره ‌ ها و زنجرک ها تشخيص داده مي ‌ شوند، همچنين از طريق رگ بندي بال نيز کاملاً متمايز هستند.

 جلسه سيزدهم

مطالعه حشرات (ناجوربالان – سفيدبالک‌ها و شپشک‌ها)

مقدمه 

در اين جلسه درس را در مورد راسته  ( Hemiptera) ادامه مي دهيم و آن را با موضوع  (White fly)  شروع مي کنيم.

* سفيدبالک ها (White fly)

 (White fly)  حشراتي از خانواده  ( Aleyrodidae) هستند، با اندازه کوچک ك ه غالبا ًدر حدود تا   ميلي متر بوده و سطح بدن و بال هاي اين حشرات به وسيله پودر سفيد رنگي پوشيده شده است.  در ظاهر اين حشرات شباهت زيادي به يک پروانه کوچک دارند، اما در مقياس کوچکتر، حشرات کامل اين راسته فعال بوده و مي  توانند آزادانه به اطراف پرواز کنند و عموماً در زير برگ گياهان و در حال تغذيه از شيره گياهان مشاهده مي شوند.

از نظر دگرديسي، حشرات اين خانواده با ساير خانواده هاي راسته( Hemiptera) به جز شپشک  هاي نر تفاوت دارند. در اين حشرات پوره سن اول فعال است ولي پوره هاي سنين دو، سه و چهار در روي گياهان ثابت هستند و همانند شپشک ها به نظر مي رسند.

در بعضي منابع به پوره هاي سني يک، دو و سه لارو ، و به پوره سني چهار شفيره اطلاق مي شود. سفيدبالک ها در مناطق گرمسيري و نيمه گرمسيري و به ويژه در شرايط گلخانه اي بر روي گياهان زينتي و محصولات گلخانه اي در جمعيت هاي خيلي بالا ديده مي شوند. پوره ها با حشرات کامل از شيره گياهان تغذيه مي کنند و همانند شته ها ناقل بيماري هاي ويروسي مختلف هستند.

دامنه ي  ميزباني تعدادي از سفيدبالک ها بسيار گسترده مي باشد و در مورد بعضي از گونه ها ، 0  تا 0 و حتي در برخي اوقات تا ; 0 مورد ميزباني گياهان ذکر شده است.

اين حشرات همانند شته ها تو ليد مقادير زيادي عسلک مي کنند که اين عسلک در گياهان باعث جذب گرد و خاک و مخصوصاً رشد  قارچ هاي ساپروفيت مي گردد. اين عامل سبب كاهش مشتري محصولات گياهان زينتي و گياهان گلخانه اي در بازار مي‌شود.

حشرات کامل اين گونه  تخم هاي شان  را که داراي يک ساقه بسيار باريک و کوچک است ،  در داخل بافت گياه قرار مي دهند. تخم اين حشرات با چشم معمولي به راحتي قابل رؤيت  نيست. پوره اين حشرات بعد از تفريغ شدن از تخم ،  مدتي را بر روي گياه جستجو مي کن ن د تا محل مناسبي ب راي تغذيه از شير ه گياهان پيدا ک ن ند .  پس از مشخص شدن محل، خرطوم خود را به داخل نسج و شيره گياه وارد مي کند. اين حشرات تا زمان رسيدن به ظهور کامل زندگي ثابتي را در روي گياه پي مي گير ند.

 همچنين اين حشرات در شرايط مناسب مخصوصاً در گلخانه‌ها در حدود تا نسل را روي گياهان بوجود مي آورند. به عبارت ديگر هر تا روز يک نسل، توليد مي‌كنند. بنابراين همانند شته ها از توانايي بسيار بالايي در توليد مثل برخوردارند و جمعيت خود را در مدت زمان کوتاهي بسيار افزايش مي دهند.

برخي از مهم ترين گونه ‌هاي اين حشرات در ايران عبارتند از

 - ( Trialeurodes vaporariorum) يا سفيدبالک گلخانه اي

 - ( Bemisia tabaci)

 - و جديداً گونه اي ديگر با نام ( Bemisia argentifolii) در ايران مشاهده شده است.

شايان ذکر است که گونه آخر بسيار براي گياهان خطرناک بوده و ناقل بسياري بيماري ها ي ويروسي به شمار مي رود.

 فرق دگرديسي در مگس هاي سفيد با بقيه حشرات چيست؟

 دگرديسي در مگس هاي سفيد از نوع بينابين بوده و در منابع مختلف گاهي از آن به عنوان   (Intermediate metomorphosis)  نام برده مي  شود. در سفيدبالک ‌ها بخشي از رشد بال خارجي و بخشي ديگر از رشد داخلي مي باشد که به آن دگرديسي بينابين گويند.

گروه مهم ديگر حشرات راسته هميپترا ، شپشک ها هستند که از جمله مهم ترين آفات گياهان زينتي به شمار مي  آيند. اين حشرات در جمعيت هاي بسيار انبوه و روي انواع گياهان زينتي ادامه حيات مي  دهند و حشرات ريزي هستند .

جنس ماده اين حشرات بدون تحرک بوده و در روي گياهان بخش اعظم عمر خود را بصورت ثابت سپري مي  کنند و از شيره گياهان تغذيه مي  نمايند.

اما جنس نر اين حشرات بعد از اينکه توليد و ظاهر شدند از زير س ِ پ َ ري که توليد کرده اند خارج مي شوند، لازم به ذکر است که گونه نر اين حشرات بالدار مي باشند.

 شپشک هاي نر را به دو صورت مي توان از شته ها و پشه ها تشخيص داد

- بال هاي عقب در شپشک هاي نر از بين رفته در حاليکه شته ها و پشه ها داراي دو جفت بال هستند.

- شپشک هاي نر در انتهاي بدن خودشان داراي زائده هاي بلند و ميله اي شکل مي باشند.

 بوسيله اين دو راه مي توان اين حشرات را از هم تشخيص داد.

رشد و نمو شپشک ها در گونه هاي مختلف متفاوت بوده و در اکثر آن  ها پوره سن يک فعال است و داراي پا و شاخک بوده و قادر به حرکت مي باشند. اين حشرات پس از ظهور از داخل تخم خارج شده و مدتي را در سطح گياهان جستجو مي کنند تا محيط مناسبي را پيدا کنند.

پوره سن يك  حشرات قادر است حدود تا روز بدون غذا زنده بماند و در واقع وسيله ‌ي انتشار شپشک ها، پوره سن يك مي‌باشد كه خود نيز توسط باد يا ساير عوامل بر روي گياهان منتقل مي شوند.

 شپشک هاي نر پس از طي مراحل رشد و نمو از داخل س ِ پ َ ر خارج شده و آزادانه به اطراف پرواز مي کنند در حاليکه شپشک هاي ماده بعد از اينکه پوره سن يک، خرطوم خود را به داخل گياه فرو کرد، بقيه عمر خود را ثابت و بدون تحرک روي گياه مانده و حتي پس از مرگ نيز روي گياهان باقي مي مانند.

شپشک ها از آفات بسيار مهم گياهان زينتي بوده و تغذيه آن ها در جمعيت هاي بالا منجر به خشک شدن سرشاخه  ها، و حتي خشک شدن کامل درختان يا گياهان زينتي مي شود.

 اکثر شپشک هاي ماده، تخم شان را در زير بدن يا در زير سپر قرار مي دهند. تعداد تخم گذاري در شپشک هاي ماده بسيار زياد و حدود آن بين تا مورد مي باشد. البته در مواردي تعداد اين تخم ها به هزار عدد نيز مي رسد.

جلسه چهاردهم

مطالعه حشرات (ناجوربالان – شپشک‌ها)

مقدمه :

در درس قبل در مورد سفيد بالک‌ها و مقدماتي در مورد شپشک‌هاي بالا خانواده (Coccoidea) صحبت كرديم. در برگيرنده تعدادي خانواده هستند که در اين درس به آن‌ها اشاره مي‌شود.

( Margarodidae)

اولين گروه ، خانواده ( Margarodidae) مي ‌ باشد که در برگيرنده بزرگترين گونه از شپشک ‌ ها مي ‌ باشد که طول بدن آن ‌ ها در بعضي از گونه ‌ ها در نواحي گرمسيري به حدود ميلي ‌ متر مي ‌ ر س د. يکي از گونه ‌ هاي مهم اين خانواده گونه ( Icerya purchasi) مي ‌ باشد که در شمال ايران بر روي مرکبات ، يا مرکباتي که به صورت زينتي در منازل وجود دارند فعاليت مي ‌ کنند. اين آفت يک گونه وارداتي است، و براي کنترل آن نيز نوعي کفش ‌ دوزک بنام کفش ‌ دوزک استراليايي به ايران وارد شده .

( Coccidae)

گروه ديگر از شپشک ‌ ها ، خانواده ( Coccidae) و شپشک ‌ هاي نرم تن يا ( Soft scales) هستند که اين شپشک ‌ ها در جمعيت ‌ هاي بالا، و بر روي شاخ و برگ گياهان فعاليت مي ‌ کنند. اين حشرات از شيره گياهي تغذيه کرده و خسارات سنگيني به انواع گياهان، از جمله گياهان زينتي وارد مي ‌ کنند. اين شپشک ‌ ها بر خلاف شپشک ‌ هاي خانواده ( Diaspididae) يا سپردار ، عموماً داراي پا و شاخک بوده و قابل رو ي ت مي‌باشند . به علاوه اين شپشک ‌ ها در قسمت عقبي بدن داراي شياري به نام شيار مخرجي يا (Anal cleft) هستند و از اين طريق هم شپشک ‌ هاي نرم تن قابل شناسايي هستند . تعدادي از گونه ‌ هاي اين خانواده که رو ي گياهان زينتي فعاليت مي ‌ کنند عبارتند از:

- ( Coccus hesperidum)  يا شپشک خرز هر ه

- ( Saissetia oleae)

- ( Saissetia coffeae)

اين سه گونه داراي دامنه ميزباني بسيار وسيعي هستند بطوريكه دامنه ميزباني آن ‌ ها بيش از صد گونه از گياهان را شامل مي ‌ شود. به همين جهت بر حسب نام نمي ‌ توان در مورد آنها قضاوت کرد. طول اين شپشک ‌ ها حدود ميلي ‌ متر و بدنشان حالت نيم کروي دارد.

( Diaspididae)

اما در خانواده شپشک ‌ هاي ( Diaspididae) سطح بدن عموماً مسطح است. در بعضي از گونه ‌ها هر شپشک ماده حدود تا تخم و در مورد ( Saissetia Coffeae) بيش از هزار تخم توليد مي‌ کند. تخم ‌ هاي توليد شده در سطح زيرين بدن حشره ماده قرار دارند. وقتي تخم ريزي اين حشره به پايان مي ‌ رسد شپشک ماده از بين مي ‌ رود و بدن آن محفظ و سپري براي تخم ‌ ها مي ‌شود.  

پوره اين حشرات در سن اول از زير بدن شپشک ماده خارج و در محيطي مناسب مستقر مي ‌ شوند. در بقيه‌ي عمر شپشك‌هاي ماده بصورت ثابت در روي گياه باقي مي‌مانند.

جنس ‌هاي نر جمعيت خيلي كمي دارند و در طبيعت بندرت ديده مي‌شوند و بر خلاف نوع ماده ، حشراتي فعال و قادر به پرواز هستند.

به طور کلي عمر شپشک ‌ هاي خانواده ( Coccidae) حدود تا روز است و بيشترين جمعيت آن ‌ ها در فصل پائيز مشاهده مي ‌ شود.  

نوع ديگر از شپشک ‌ هاي اين خانواده ( Diaspididae) يا شپشک ‌ هاي سپردار (Armored scales) هستند. اين شپشک ‌ ها در جمعيت ‌ هاي بسيار بالا و روي سر شاخ ه‌ها و برگ گياهان زينتي زيست مي ‌ کنند و باعث خشک شدن و در مواردي حتي باعث نابودي کامل درختان و گياهان زينتي مي ‌ شوند.

در حشرات سپردار، نوع ماده تغيير شکل زيادي پيدا کرده ‌ اند و شباهت چنداني به حشرات ندا ر ند . در بسياري از گونه ‌ ها پاها، شاخک ‌ ها و چشم ‌ ها به طور کامل از بين رفته و اين حشرات بدن ديسکي شکل پيدا کرده ‌ اند.

در اين حشرات ، مشابه حشرات خانواده كوكسيده ( Coccidae) پوره سن يك بعد از ظهور ، با پيدا كردن محيط مناسب خرطوم خود را در داخل بافت گياه فرو مي ‌ کند و شروع به تغذيه از شيره گياهي مي ‌ نمايد.

نکته مهم ديگر در مورد اين حشرات اين مي ‌ باشد که تعداد زيادي از آن‌ها وارداتي هستند. به عبارت ديگر همراه با محصولات کشاورزي و گياهان زينتي وارد ايران مي‌شوند .

تعدادي از مهم ‌ ترين آفات گياهان زينتي اين راسته عبارتند از:

- Aonidiella orientalis

- Aonidiella citri

- Chrysomphalus dictyospermi

- Quadraspidiotus Perniciosus

- Lepidosaphes malicola

- Lepidosaphes ulmi

( Pseudococcidae)

خانواده ديگر اين راسته ( Pseudococcidae) هستند که به اين ‌ ها (Mealy bugs) يا شپشک ‌ هاي آردآلود گفته مي ‌ شود. اين نام از آن جهت براي اين حشرات انتخاب شده است که سطح بدن اين شپشک ‌ها بوسيله‌ي مقدار زيادي ترشحات مومي و آردي پوشيده شده است. در اين گونه از شپشک ‌ ها حلقه ‌ بندي بدن مشخص و داراي پا و شاخك هستند و در روي گياهان آزادانه حركت مي‌كنند. اين شپشک ‌ ها در مناطق طبيعي زيست مي ‌ کنند و جزء آفات مرکبات و تعداد زيادي از گياهان زينتي هستند.

مهم ‌ ترين گونه اين حشرات در ايران عبارتند از:

- Planococcus citri

- Pseudococcus

که اين دو خانواده از مهم ‌ ترين گونه ‌ هايي هستند که در شرايط گلخانه اي به گياهان زينتي خسارت وارد مي ‌ کنند. قابل توجه است كه گونه ( Planococcus citri) بر خلاف بق ي ه شپشک ‌ ها ي اين خانواده از حشرات دو جنسي مي‌باشند. براي توليد مثل نياز به جفت ‌ گيري ميان حشرات نر و ماده مي‌باشد و در واقع روش بکرزايي در اين حشرات ديده نمي ‌ شود.

حشرات نر شپشک ‌ هاي آرد آلود و بالدار در طبيعت بندرت ديده مي ‌ شوند و اندازه بدن آن ‌ ها به; ميلي ‌ متر مي ‌ رسد.

آيا شپشک ‌ هاي آرد آلود بر روي ميوه ‌ ها هم فعاليت دارند؟

شپشک ‌ هاي آرد آلود در همه ‌ي بخش ‌ هاي گياه فعاليت مي کنند در حاليکه شپشک ‌ هاي خانواده ( Diaspididae) يا ( Coccidae) بيشترين تراکم را روي شاخه ‌ ها دارند، هر چند ممکن است روي ميوه و برگ نيز مشاهده شوند.

بدليل اينكه شپشك‌ها جزء آفات وارداتي براي ايران هستند و دشمنان طبيعي براي آن‌ها وجود ندارد، به عنوان مهم‌ترين آقات گياهان زينتي بشمار مي‌روند. جلسه پانزدهم

مطالعه حشرات (تريپس‌ها)

مقدمه :

در اين درس به راسته مهم ديگري از حشرات که در روي گياهان زينتي ايجاد خسارت مي ‌ کنند مي پردازيم و آن راسته تريپس ‌ ها يا ( Thysanoptera) مي ‌ باشد.

کلمه ي ( Thysano) به معني ريشک و ( Ptera) به معني بال مي باشد و اين اشاره به اين مطلب دارد که حاشيه بال هاي اين حشرات داراي ريشک ‌ هاي بلندي است.

Thysanoptera

( Thysanoptera) در برگيرنده ي حشرات بسيار کوچکي با طول بدن تا ;  ميلي متر مي باشد. اين حشرات از شيره ي گياهي روي برگ ها با تراکم هاي زياد تغذيه مي ‌ کنند و بدين وسيله به گياهان خسارت وارد مي ‌ کنند. همچنين در روي گل هاي زينتي مخصوصاً روي خود گل ها با جمعيت بالا و در لاب ه‌ لاي گلبرگ ها از شيره گياهي تغ ذ يه مي کنند. تغذيه تريپس‌ها از گل ها باعث ايجاد لکه ‌ هاي زرد رنگ در روي گل ها و برگ هاي گياهان مي شود و اگر تغذيه با تراکم بالا باعث خشک شدن برگ گياهان نيز مي‌ گردد.

تفاوت بين قطعات دهاني تريپس ‌ ها با شته ها

قطعات دهاني در تريپس ‌ ها، تقريباً يک ساختمان نامتقارن و مخروطي شکل دار د.   در قسمت پشتي آن لب بالا، قسمت جانبي را آرواره هاي پائيني يا (Maxillae) و قسمت زيرين را لب پائين تشکيل مي دهد و داراي سه ( Stylet) مي‌باشد ، بر خلاف قطعات دهاني شته ها که داراي چهار ( Stylet) مي باشند. تريپس ها داراي قطعات دهاني سه ( Stylet) هستند. يکي از آن ها مربوط به آرواره بالا و دو تاي ديگري مربوط به آرواره ي پائين ميباشد در واقع در تريپس ها يكي از آرواره هاي بالا از بين رفته است.

تريپس ها به دو زير راسته تقسيم مي شوند که عبارتند از:

( Tubuifera)

( Terebrantia)

حشرات زير راسته ( Terebrantia) داراي شکم با انتهاي مخروطي و تخم هاي ريز هستند، لذا اين حشرات تخم خود را در داخل بافت گياهان قرار مي ‌ دهند. اما در زير راسته ( Tubuifera) حلقه هاي انتهايي شکم اين حشرات باريک شده و ساختمان لوله اي شکل پيدا کرده است. اين حشرات تخم خود را در شکاف هاي مختلف، در محل ‌ هاي مختلف يا زير پوسته درختان قرار مي ‌ دهند.

در زير راسته ( Terebrantia) ، خانواده ‌ هاي ( Aeolothripidae) و ( Thripidae) از اهميت ويژه اي برخوردارند. تعدادي از گونه ‌ هاي اين دو خانواده، در روي گياهان زينتي ايجاد خسارت مي کنند. مخصوصاً خانواده ( Thripidae) در صدمه زدن به گياهان از اهميت زيادي برخوردارند.

يکي ديگر از گونه هاي تريپس ها به نام ( Thrips tabaci)  در تمام جهان انتشار يافته اند كه در گلخانه ها و بر روي گياهان زينتي مشاهده مي ‌ شو ن د. اين حشرات در تراکم هاي بالا و بر روي گياهان زينتي فعاليت مي کنند و خسارات سنگيني به محصولات گلخانه اي و گياهان زينتي وارد مي ‌ کنند.

در زير راسته ( Tubulifera) خانواده ( Phlaecthripidae) داراي اهميت بيشتري مي باشد و در کشور ما نيز نمونه هايي از آن گزارش شده است.

تريپس ها حشراتي شکارگر هستند، گرچه برخي گونه ها ي گياهخوار و برخي ديگر از اسپور قارچ تغذيه مي کنند . دگرديسي در تريپس ها همانند شپشک هاي نوع نر مي باشد. در واقع دگرديسي بينابين ي دارند، بخشي از رشد بال ها در طي سنين اول تا دوم پ ورگي در داخل بدن و بخشي از رشد بال ‌ ها در خارج بدن اتفاق مي ‌ افتد. تريپس‌ها غالباً مرحله شفيرگي را در سطح خاک، يا داخل خاک تا حدود عمق سانتي ‌ متري طي مي کنند، بنابراين مبارزه با آن ‌ ها بسيار مشکل است. زيرا با مبارزه شيميايي يا بيولوژيکي بر آن بخش از حشرات که در داخل خاک قرار دارند تاثيري ندارد.

 جلسه شانزدهم

مطالعه حشرات (سخت بالپوشان)

مقدمه:

دراين جلسه يه يکي از بزرگترين راسته حشرات، يعني راسته سخت بالپوشان يا راسته ( Coleoptera) مي ‌ پردازيم.

سخت بالپوشان ( Coleoptera)

نام ( Coleo) به معناي غلاف يا (Sheath) است به اين معنا كه بال جلو در اين حشرات تبديل به ساختماني غلاف مانند شده است که وظيفه حف ا ظت از بدن را انجام مي ‌ دهد و نقشي در پرواز ندارد که به آن اليترون يا اليترا گفته مي شود. در اين راسته (سخت بالپوشان) حدود سيصد هزار گونه تا بحال شناخته شده ‌اند.

اين حشرات در محيط ‌ ها ي مختلف زندگي مي‌كنند و از انواع مواد غذايي، درختان ميوه، درختان جنگلي و گياهان ز نيتي تغذيه مي کنند.

در اين راسته گروهي گياهخوار نيز وجود دارند که تمام قسمت ‌ هاي گياه را مو ر د هجوم قرار مي ‌ دهند و بعضي ديگر نيز برگ ‌ خوار هستند. بعضي از آن ‌ ها از چوب و گروهي از حبوبات و خشکبار تغذيه مي کنند. تعدا د ي از آن ‌ ها شکارگر مي ‌ باشند و از انواع حشرات مضر تغذيه مي ‌ کنند، دسته ‌ اي ديگر از اين حشرات نيز آبزي هستند.

در کل راسته ( Coleoptera) به دو زير راسته ( Adephaga) و ( Polyphaga) تقسيم مي ‌ شو ند.

زير راسته ( Adephaga) و ( Polyphaga) از طريق ويژگي ‌ هاي اولين حلقه شکم قابل تفکيک هستند . در زير راسته ( Adephaga) ، پيش‌ران ( Coxa) پيشروي کرده است و ضلع عقبي اولين حلقه شکم را به دو قسمت تقسيم مي ‌ کند، در حاليکه در زير راسته ( Polyphaga) اولين حلقه شکم کامل است.

( Adephaga)

در زير راسته ( Adephaga) تعدا د ي از گونه ‌ ها آبزي هستند مانند خانواده ( Gyrinidae) ، ( Haliplidae) ، و خانواده ( Dytiscidae) که لاروها و حشرات کامل آن ‌ ها در محيط آب از ساير حشرات، بندپايان و حتي در مواردي گونه ‌ هايي از خانواده ( Dytiscidae) از ماهي ‌ هاي کوچک و قورباغه ‌ ها تغذيه مي ‌ کنند.

در زير راسته ( Adephaga) تعدا د ي از گونه ‌ ها شکا ر گرند مانند خانواده ( Carabidae) که به آن ‌ ها (Ground beetle) نيز گفته مي ‌ شود.

اين حشرات در شب فعاليت مي ‌ کنند و از شته ‌ ها، گياهان علوفه اي و فلات تغذيه مي ‌ کنند.گونه ديگر اين حشرات، خانواده ( Staphylinidae ) مي ‌ باشند، که شامل گو ن ه ‌ هاي شکارگر نيز هستند. در مو ا ردي ديده شده که اين حشرات به انسان نيز خسارت وارد مي کنند.

( Polyphaga)

زير راسته ( Polyphaga) از نظر تعداد گونه ، فراواني بيشتري دارند و تعداد زيادي از گونه ‌ هاي اين زير راسته گياهخوار مي ‌ باشند و از قسمت ‌ هاي مختلف گياه از جمله برگ، گل، ساقه و حتي ريشه تغذيه مي ‌ کنند.

در ادامه به خانواده ‌ هاي اين زير راسته اشاره مي ‌ کنيم:

خانواده ( Hydrophilidae) ، که حشراتي آبزي، و متعلق به زير راسته ( Polyphag) هست. در محيط آب اين حشرات شکارگر ، از ساير موجودات محيط ‌ هاي آبي تغذيه مي ‌ کنند.

خانواده ( Scarabaeidae ) گونه ‌ هايي از اين حشرات از آفات بسيار مهم گياهان به شمار مي ‌ روند. در بسيار ي از گونه ‌ هاي اين حشرات ، مرحله لاروي در داخل خاک سپري مي ‌شو د. لارو ها ي اين خانواده به مدت يکسال و گاهي بيش از يکسال را در داخل خاک و از ريشه گياهان مختلف، مخصوصا ً گياهان دائمي تغذيه مي ‌ کنند.

خانواده ديگر اين راسته، خانواده ( Buprestidae) مي ‌ باشد. اين گونه از سوسک ‌ ها در قسمت ‌ هاي انتهاي بدن خود بالي بريده شده دارند با بدني فوق العاده سخت و محکم. بيشتر گونه ‌ هاي اين حشره چ و ب ‌ خوار مي ‌ باشن د و لارو خود را در براي تغذيه از چوب درختان، در داخل تنه درختان قرار مي ‌ دهند.

تعدادي از گونه هاي اين حشرات مانند( Capnodis cariosa) و ( Capnodis tenebrionis) از آفات مهم درختان ميوه به شمار مي ‌ آيند.

تعداد زيادي از سخت بالپوشان شکارگر هستند و از مهم ‌ ترين شکارچيان اي ن خانواده ( Coccinellidae) يا کفش ‌ دوزک ‌ ها مي ‌ باشند. اين حشرات اکثرا از شته ‌ ها تغذيه کرده و براي گياهان جزء حشرات مهم و مفيد به شمار مي روند.

کفش ‌ دوزک ‌ ها

در اينجا به نمونه‌هايي از کفش ‌ دوزک ‌ ها ي شکارچي آفت اشاره مي‌شود:

در اي را ن حدود پنجاه گونه از کفش ‌ دوزک ‌ ها شناسايي شده ‌ اند مانند کفش دوزک هفت نقطه ‌ اي با نام لاتين ( Coccinella septempunctata) و نمونه ديگر به نام ( Adonia variegata) ، گونه ‌ هاي مختلف جنس ( Sthetorus) که از كن ه ‌ هاي گياهي تغذيه مي ‌ کنند و تعداد ديگر از گونه ‌ ها مثل( Exochomus nigromaculutus) و .... اين ‌ها در طبيعت از انواع حشرات به ويژه شته ‌ ها تغذيه مي ‌ کنند.

خانواده ‌ ي مهمي که جز ء آفات بشمار مي رود ( Chrysomelidae) نام دارد. اين خانواده اغلب از برگ گياهان مختلف تغذيه مي ‌ کنند و بعضي از گونه ‌ هاي آن در اي را ن از جمله آفات خيلي مهم در روي سيب زميني هستند مانند گونه ( Leptinotarsa decemlineata) .

گروه ديگري از سخت ‌ بالپوشان بر روي حبوبات و خشکبار فعاليت مي ‌ کنند مانند خانواده ( Bruchidae) ، ( Curculionidae) و ... که از آفات مهم خشکبار به شمار مي ‌ آيند و سالانه حدود تا درصد از محصولات کشاورزي در محيط ‌ هاي انبار را از بين مي ‌ برند.

همانطور که گفته شد، سخت بالپوشان راسته ‌ اي بسيار بزرگ مي باشد که حدود هزار از آن ‌ ها شناسايي شده است و بسياري از آن ها جز ء آفات مهم گياهان زراعي بشمار مي ‌ روند. و تعدادي در شرايط بخصوص از آفات گياهان زينتي هستند.

در اين ميان خانواده ( Curculionidae) رتبه اول را در آفات دارد، البته در اين خانواده سوسک ‌ هايي مانند خانواده ( Scarabaeidae) گاهي در روي گياهان ز ينتي وجود دارند يا حشرات کامل آن‌ها از گرده ‌‌ي گياهان تغذيه کنند، اما لاروهاي آنها در داخل خاک بوده و از ريشه گياهان ز ينتي و اکثر آن ها از ريشه گياهان دائمي تغذيه مي ‌ کنند.